3 x Beter Boeren

Mestoverschotten, foute soja en chemische troep en antibiotica die ellende aanrichten in ons ecosysteem – het lijkt geen gelukkig huwelijk tussen de gangbare landbouw en het milieu. Je kunt ook zeggen: er valt nog een wereld te winnen. Veel boeren vinden ook dat het anders moet en steken hun nek uit. Wij portretteren er drie: David Janssen, die zijn kippen geen soja uit Zuid-Amerika meer geeft; Corneel van Rijn, een multifunctionele biologische boer in de geest van de Amerikaanse superboer Joel Salatin en Kors den Hartog, een kringloopboer die zich inzet voor het recht om mest uit te rijden op het land.

David Janssen (47), houdt kippen en schapen, heeft dagopvang voor ouderen

David Janssen Gijs-ei 100% Lokaal
Foto Dinand van der Wal

Waarin verschil je van gangbare boeren?

“Mijn broer en ik denken altijd: hoe kan het anders. In de loop der jaren kwam er zoveel nieuwe regelgeving op ons af dat we eigenlijk moesten uitbreiden om alle aanpassingen te bekostigen. Maar we wilden niet uitbreiden, we wilden extra waarde toevoegen aan onze eieren. Zo kwamen we bij StreekSelectie terecht. Via hen verkoop ik bij PLUS Supermarkten onder het regionale merk GIJS ‘het vriendelijkste ei van Nederland’. Het is ‘oerwoudvrij’ en het enige vrije-uitloopei met het maximale aantal sterren in het Beter Leven Kenmerk van de Nederlandse Dierenbescherming.”

Hoezo ‘oerwoudvrije’ eieren?

“Met in mijn achterhoofd de wereldhandel in voedsel wilde ik de kippen géén soja uit Zuid-Amerika meer geven. Sinds deze zomer krijgen ze dat niet meer. Een belangrijke volgende stap is: voer van dichterbij halen. We denken dat een straal van 50 kilometer haalbaar is. Het gaat niet alleen om soja, er zijn allerlei transportbewegingen in de wereld die helemaal niet nodig zijn.”

Waarom krijgen kippen soja?

“Het is een heel eiwitrijk product en kippen hebben veel eiwitten nodig. Veel meer dan vroeger, want ze zijn doorgefokt op groeien en voortplanten. Het voer wat wij geven is niet alleen duurder, de eiwitten zijn ook moeilijker te verteren en daardoor zakt de productie een beetje. De meeste grote boeren haken af als het duurder is. Anderen interesseert het niet. Wij denken: als het werkt, waarom niet. Het kost tijd en energie, maar het voelt gewoon goed.”

Hoe reageren collega’s?

“Die weten het nog niet, het ei wordt 9 februari gepresenteerd. Het zou mooi zijn als andere boeren dit gaan opvolgen. Ik laat nu zien dat het haalbaar is. Iemand moet beginnen. Er moet wel draagvlak zijn bij consumenten.”

De kippen van David Janssen hadden op het moment van portretteren ophokplicht. Hier is een filmpje over zijn boerderij.

Corneel van Rijn (34), heeft een multifunctioneel biologisch bedrijf

Corneel van Rijn biologische boer
Foto Dinand van der Wal

Waarin verschil je van gangbare boeren?

“Sowieso zijn we biologisch, op verschillende punten gaan we ietsjes verder. We laten de kalfjes een tijdje bij hun moeder lopen, doen vrij actief aan weidevogelbeheer. Mijn broer en ik willen met de natuur meewerken in plaats van ertegenin, minder specialisatie en meer multifunctionaliteit om economisch uit te komen.”

Van huis uit mee gekregen?

“Je wordt van een intensieve boer niet zomaar ineens bio. Dat proces is bij mijn vader begonnen, wij hebben die lijn voortgezet.”

Hoezo multifunctioneel?

“Onze koeien zijn het belangrijkste, maar we hebben ook kippen, schapen, geiten, varkens, konijnen, eenden en bijen. Dat is leuk, en we kunnen daardoor verschillende producten aanbieden, maar het is ecologisch ook waardevol. Op een stuk land met koeien kun je zonder problemen schapen laten lopen, die hebben een ander graasgedrag en houden ’s winters het weiland bij. Ander voorbeeld: de melkwei die overblijft bij het kaasmaken is goed voor varkens.”

Inspireert de invloedrijke Amerikaanse multifunctionele boer Joel Salatin je?

“Zeker, Salatin en mijn vader zijn mijn helden.”

Wat kost het jullie?

“Niet al onze extra inspanningen worden vergoed. Een deel van onze kalfjes verdwijnen bijvoorbeeld toch in de bio-industrie omdat er te weinig vraag naar is. Tegen vegetariërs zeggen we altijd dat ze dat kunnen voorkomen door biologisch vlees te gaan eten. Voor biologische melk moet een koe ieder jaar een kalf krijgen, maar de helft daarvan is stier. Die markt is nu niet in evenwicht. Sowieso krijg je er in de landbouw meestal minder voor terug dan het je kost om het te produceren.”

Hoe overleven jullie dan?

“Boeren leven bij de gratie dat ze hun gewerkte uren en die van hun familie niet hoeven te betalen. Als ik mezelf het minimumloon per gewerkt uur uitbetaal, dan kom ik negatief uit. Maar het is het waard.”

Kors den Hartog (51), kringloopmelkveehouder, interim-voorzitter VBBM (Vereniging tot Behoud van Boer en Milieu)

 

Kors den Hartog mest
Foto Dinand van der Wal

Waarin verschil je van gangbare boeren?

“Eigenlijk heb ik het op de ouderwetse manier op school en van mijn vader geleerd. Later kwam ik andere informatie tegen en ging ik steeds minder kunstmest strooien. Dan krijg je mestwetgeving begin jaren negentig dat je mest in de grond moet stoppen en denk je: ik heb nog nooit een koe zijn mest zien begraven. Mest hoort op de bodem te verteren, dan wordt-ie gewoon opgenomen. Zo werkt de natuur. Ik ben daarom altijd bovengronds mest blijven uitrijden.”

Inmiddels is er een vrijstelling?

“Ja, voor alle extensieve rundveehouders in Nederland, ‘bedrijven die voldoende grond onder hun kont hebben’, zij moeten wel aan een aantal voorwaarden voldoen. Deze vrijstelling is wel tijdelijk dus wij (VBBM) blijven ons ervoor inzetten om het legaal te krijgen.”

Is bij bovengronds uitrijden nog kunstmest nodig?

“Het is het Jaar van de Bodem en volgens ons kan die bodem veel meer als je hem goed voedt. Als je heel veel kunstmest strooit, worden andere mineralen verdrongen. Er groeit ook een ander soort gras. Als je bodem meer in balans is, dan krijg je gezonder gras en uiteindelijk ook gezondere melk en vlees. Ook is het zaak zo weinig mogelijk antibiotica te gebruiken en andere stoffen die ‘vreemd’ zijn voor de bodem. Alles komt via de mest weer op het land. Als een koe eten krijgt wat-ie niet lekker vindt, dan laat hij het liggen. Maar de bodem moet alles maar slikken wat wij hem te eten geven.”

Kost deze werkwijze iets extra’s?

“Wanneer de kringloop op je bedrijf beter in balans is, dan heb je minder aanvoerkosten van mineralen en minder antibiotica nodig en soms kan je een meerprijs voor de melk en vlees krijgen. Het valt dus mee.”

Naar boven