Het nieuwe Artis: De illusie van vrijheid

Het nieuwe Artis volgt een jaar lang het reilen en zeilen van de organisatie en de dieren van de oudste dierentuin van Nederland. Een dierentuin die een transformatie doormaakt, bijvoorbeeld door een aantal grote exotische dieren af te stoten.

Toen Artis in 1938 werd opgericht, was een leeuw net zoveel waard als een Rembrandt, vertelt een fondsenwerver van dierentuin Artis in de documentaire Het nieuwe Artis. Een Rembrandt is heden ten dage onbetaalbaar. En een leeuw? Tegenwoordig kopen dierentuinen geen dieren meer, maar schenken ze aan elkaar: de waarde van dieren is immers niet in geld uit te drukken. De verwachting dat er over een tijdje meer Rembrandts zijn dan in het wild levende leeuwen, zegt echter volgens hem genoeg. Blijkbaar hechten we meer waarde aan kunst dan aan de natuur.

Je kunt je afvragen wat de rol van dierentuinen hierin was. Dat doet Het nieuwe Artis niet. De film volgt een jaar lang het reilen en zeilen van de organisatie en de dieren van de oudste dierentuin van Nederland. Een dierentuin die een transformatie doormaakt, bijvoorbeeld door een aantal grote exotische dieren af te stoten.

Gekortwiekt

Interessant is dat Artis zich ten doel heeft gesteld de afstand tussen de mens en de natuur te verkleinen. Soms letterlijk, door open hokken te maken waarin de bezoekers te gast zijn. Aaien of voeren is uit den boze, maar volgens directeur Haig Balian blijkt dat voor velen een onmogelijke opdracht. Op meerdere momenten laat hij zich ontvallen dat mensen te weinig weten van de natuur. Bij de leeuwen zetten ze hun kinderen gewoon op de muur, verzucht hij. Met behulp van experts kijken ze hoe ze de veiligheid kunnen garanderen zonder overal hekken omheen te zetten.

Even later zien we dat vogels worden gekortwiekt omdat ze anders wegvliegen. In een volière zouden ze meer hun natuurlijke gedrag kunnen vertonen, toch is gekozen voor de illusie van vrijheid. Voor de perceptie van het publiek dan. In de film komt steeds terug dat niet alleen de mens worstelt met haar relatie tot de natuur, ook Artis zelf.

Uitgemolken

Bijvoorbeeld bij de geboorte van een olifantje. Die wordt liefdevol door het personeel begeleid, ontroerend om te zien. Ondertussen wordt er achter de schermen bedacht hoe dit nieuwe leven publicitair en commercieel kan worden uitgemolken. Wanneer is het verantwoord om het beestje aan publiek en pers te laten zien? Het welzijn van het dier staat voorop, maar veel media-aandacht en veel bezoekers zijn toch wel verdomde fijn. Wie staat er nou centraal: de mens of de natuur? Het pad dat Artis uitstippelt is duidelijk: de mens is gewoon onderdeel van de natuur.

Het nieuwe Artis, 22 juli om 20.25 uur op NPO2.

Naar boven