‘Wat ik ervan vind, doet er niet toe’

Sealers – One Last Hunt is een portret van de laatste zeehondenjagers van Noorwegen, The Challenge toont hoe in Qatar krampachtig oude tradities een nieuwe kapitalistische bedding krijgen. Een gesprek tussen de makers over valken, zeehonden en kamelen.

‘Ik wou dat ik met jullie was meegegaan!’, roept regisseur Yuri Ancarani (The Challenge) enthousiast als zijn gesprekspartners vertellen dat hun film Sealers – One Last Hunt over de laatste zeehondenjagers van Noorwegen gaat en ze twee maanden op de oceaan hebben gedobberd. ‘Was het een ijsbreker?’, wil hij weten. ‘Ja’, antwoorden de debuterend regisseurs Trude Berge Ottersen en Gry Elisabeth Mortensen tegelijk. ‘Ze jagen in het gebied tussen Noorwegen, Groenland en IJsland, op plekken waar niemand je kan bereiken als er iets misgaat. En als ze er te lang blijven en niet goed opletten, komen ze vast te zitten in het ijs. Enorm spannend.’

Het is zo ongelofelijk mooi op het ijs, zeker in het donker, vindt Ancarani, die zijn film The Challenge in een bloedhete, ook mediagenieke woestijn draaide. ‘Fantastisch, die bijzondere gloed en glinsteringen. Waren jullie daar toen er nauwelijks daglicht was?’ De vrouwen leggen uit dat het jachtseizoen in het voorjaar valt, als de jonge zeehondjes net geboren zijn. Het is dan lastig zeehonden spotten, om maar te zwijgen over het aan boord halen van de beesten, waarvoor de jagers fysiek het ijs op moeten en van schots naar schots springen.

Bloederig

Sealers begint met de jacht: terwijl het beeld nog op zwart staat, is een schot te horen. Via de bodycam van een jager zien we hoe die zo snel mogelijk, met het risico van een nat pak, bij de zeehond probeert te komen voor een genadeklap. Het is een echo van het bloederige tafereel uit de Greenpeace-campagnes van de jaren zeventig, met een volkomen andere lading. De focus ligt in de film niet op de zieligheid van de aaibare zeehonden; in het begin van de film worden ze bij het slaan zelfs geblurd.

‘We gebruikten een speciale tilt-shift-lens, waarmee je de focus kunt aanpassen’, legt Berge Ottersen uit. ‘Gaandeweg besloten we we ook zonder die lens te draaien. In de montage hebben we bedacht langzaam steeds meer de realiteit te laten zien, zodat mensen aan al dat bloed kunnen wennen.’

Het leven aan boord is ruig en vies, ze kunnen nauwelijks douchen, leven in een claustrofobisch kleine ruimte en zijn soms speelbal van de zee – tijdens de storm waarin ze terechtkomen wordt de nietigheid van de mens tegenover het overweldigende natuurgeweld even heel voelbaar.

The Challenge is op allerlei manieren het tegenovergestelde. De still van een cheeta in een Lamborghini zegt genoeg; de dieren zijn hier gedomesticeerd en de man aan het stuur controleert alles. Ancarani vond zijn personage via een foto op Instagram. Hij pakt meteen zijn telefoon en begint te zoeken. ‘Hier, kijk maar!’

Traditie

Ancarani was gefascineerd door het razendsnel veranderende leven in Qatar. ‘Er was daar vroeger helemaal niets, de mensen waren vreselijk arm. Toen vonden ze gas. Moet je je voorstellen; de opa’s van mijn hoofdpersonen reden nog op kamelen, hun kleinkinderen rijden nu rond in Lamborghini’s.’ Er is relatief weinig over Qatar bekend, denkt hij, hoewel dat na het WK in 2022 ongetwijfeld zal veranderen. De regering bezit bijna tien procent van het Empire State Building in New York, dat soort feiten boeide hem.

‘Ik was nieuwsgierig naar de cultuur. Hoewel de mensen nu in steden wonen, gaan ze nog steeds naar de woestijn om hun tradities uit te oefenen. Eigenlijk is dat wat ik in de film laat zien. Waar in jullie film een traditie bijna uitsterft door de maatschappelijke druk en klimaatverandering, passen mijn hoofdpersonages hun traditie aan het kapitalisme aan en wordt die daardoor uitvergroot.’

The Challenge begint met een shot van een enorme hangar waarin valken zijn ondergebracht. Op geen enkele manier wordt hun natuurlijke omgeving nagebootst. Mortensen wil weten hoe hij het vond die vogels zo te zien. ‘Voor de film was het fantastisch’, lacht Ancarani. ‘Ik ben ook echt op zoek gegaan naar dit soort plekken en beelden. Wat ík ervan vind, doet er niet toe. Het is aan de kijker daar een oordeel over te vellen.’

Bladgoud

De valk is een belangrijk symbool voor de bewoners van Qatar. De personages die we volgen doen mee aan een wedstrijd in de woestijn. Het gaat erom welke valk als eerste een duif vangt. We zien een bizarre, decadente wereld vol verveelde mannen met bakken met geld. Ancarani observeert alleen en kiest voor lange, vaak statische shots. Een valk met een kapje op voor het vliegtuigraam, gevolgd door een wijder shot waaruit blijkt dat er een stuk of acht van die doorgaans majestueus door de lucht zwevende dieren, op protserige standaards in een privéjet zitten.

Er is ook een ongemakkelijke scène van de man met de cheeta die zijn vriend waarschuwt niet te dichtbij te komen; hij voelt dat de cheeta bang voor hem is. Een unheimische, kunstmatige wereld van bladgoud, die in zekere zin (en onverwacht) schokkender is dan die van de zeehondenjacht.

Mortensen en Berg Ottersen vragen wat Ancarani met zijn film wilde vertellen. ‘Ik ben trots dat ik een film heb gemaakt waarin eigenlijk niets gebeurt, die geen echte boodschap heeft. De film leunt niet op de personages, ik zie het meer als een schilderij. Een verzameling sterke beelden die voor zichzelf spreken. Ik vond die extreme figuren met hun privévliegtuigjes en hun decadentie boeiend. Voor mij was dat genoeg.’

Zeehondenvlees

Hij wil van hen weten of ze vinden dat de zeehondenjagers hun traditionele werk voort moeten zetten en dan blijkt dat Berge Ottersen, die ver van de kust woont, van jongs af aan tegenstander was. ‘Ik heb er in mijn jeugd zelfs een petitie tegen getekend. Toen ik begon met dit project was ik ook vegetariër. Inmiddels eet ik wel zeehondenvlees. Ik heb ervaren dat ze een vrij leven hebben, en ze worden in hun kop geschoten als ze op het ijs liggen te slapen. Daar heb ik geen problemen meer mee.’

Er volgt een boeiend verhaal over hoe ze de schipper overtuigde hen toe te laten. Want in eerste instantie zei hij natuurlijk nee. Na hun eerste bezoek kwam Berge Ottersen twee maanden opdagen bij een cursus zeehonden jagen. ‘Hij vroeg wat ik kwam doen‘, vertelt ze. ‘Ik zei dat ik zee op wilde om zeehonden te jagen. Ik heb de cursus gedaan, mijn diploma gehaald en na afloop verteld dat ik vegetariër ben. Ik wist wel dat er iets met jou was, zei hij toen.’

Ancarani vindt het een goed teken als een onderwerp niet mee wil werken. ‘Dan weet je dat je idee goed is en er een mooi avontuur in zit.’ Hij is nieuwsgierig of ze het zeehondenvlees ook hebben gegeten. ‘Is het lekker?’ ‘Zeker’, zegt Mortensen. ‘Echt fantastisch.’

‘Ik wil ook proeven!’, roept Ancarani. En dat kan, want de filmmakers hebben vlees meegenomen voor bij de première. Ancarani regelt meteen een afspraak. ‘Maandag ben ik vrij. Ik bel mijn vriend in Saoedi-Arabië en laat hem een stuk babykameel opsturen; dat heb ik tijdens het draaien moeten eten. Dan kunnen we dat uitwisselen!’

Naar boven